De Afrikaanse honingbij
BIJENTEELT PROJECT : ACTIVITEITEN IN KAMEROEN
Sedert begin 2007 introduceerde apas, op vraag van de lokale bevolking, de bijenteelt in zes Kameroense broussedorpjes.
In het regenwoud zijn geen winkels. Mensen leven van dat woud, maar beseffen niet hoezeer deze natuurlijke rijkdom is bedreigd. Bijen zijn bedreigd wereldwijd, ook In Afrika door houtkap en ook de traditionele jacht op wilde bijen.
Mensen die honing willen, jagen daar op. Ze roken wilde bijennesten uit, doden vaak de hele kolonie om de honing te eten. Ze nemen ook die raten gevuld met broed en eitjes en honing mee om er thuis de honing uit te persen . De kolonie word hierdoor verwoest of gedood. Nochtans is honing een middel rijk aan vitamines, genezende en helende stoffen. Ze mengen het met gember en allerlei andere stoffen en gebruiken het om wonden in te strijken en ze te genezen en om vele kwalen te behandelen.
Daar groeit langzaam het besef welke cruciale rol bijen en andere insecten spelen voor de plantendiversiteit.
Hierdoor zetten Afrikaanse imkers zich bewust in voor natuurbehoud en verbetering van de natuurlijke habitat van bijen. Ze leren diversiteit brengen in aanplantingen om aldus ook de bestuiving te bevorderen.
Planten en bomen zijn van levensbelang voor de mens. En bijen zijn bestuivers bijuitstek.
Daarom is het creëren van een bijenvriendelijke omgeving van groot belang voor iedereen.
Bijen sterven uit door gebrek aan voedsel, gebruik van pesticiden, teveel monocultuur,( planten zijn vaak gekweekt enkel voor de productie maar geven weinig stuifmeelhoudende bloemen).
Apas leerde hen om met eenvoudige bijenkasten zelf bijen te houden.
Met de opbrengst van een bijenkast kan een gezin in Afrika twee of meer kinderen een heel jaar lang naar school laten gaan.
De toekomst zal uitwijzen of de honingproductie groot genoeg zal zijn zodat ook de vrouwen hier kleine bedrijfjes zullen kunnen opzetten in het maken en verhandelen van nevenproducten van de honing en de was. De activiteiten in Kameroen worden gecoördineerd door landbouwingenieur Romeo Toukam. Overzicht
Mensen die honing willen, jagen daar op. Ze roken wilde bijennesten uit, doden vaak de hele kolonie om de honing te eten. Ze nemen ook die raten gevuld met broed en eitjes en honing mee om er thuis de honing uit te persen . De kolonie word hierdoor verwoest of gedood. Nochtans is honing een middel rijk aan vitamines, genezende en helende stoffen. Ze mengen het met gember en allerlei andere stoffen en gebruiken het om wonden in te strijken en ze te genezen en om vele kwalen te behandelen.
Daar groeit langzaam het besef welke cruciale rol bijen en andere insecten spelen voor de plantendiversiteit.
Hierdoor zetten Afrikaanse imkers zich bewust in voor natuurbehoud en verbetering van de natuurlijke habitat van bijen. Ze leren diversiteit brengen in aanplantingen om aldus ook de bestuiving te bevorderen.
Planten en bomen zijn van levensbelang voor de mens. En bijen zijn bestuivers bijuitstek.
Daarom is het creëren van een bijenvriendelijke omgeving van groot belang voor iedereen.
Bijen sterven uit door gebrek aan voedsel, gebruik van pesticiden, teveel monocultuur,( planten zijn vaak gekweekt enkel voor de productie maar geven weinig stuifmeelhoudende bloemen).
Apas leerde hen om met eenvoudige bijenkasten zelf bijen te houden.
Met de opbrengst van een bijenkast kan een gezin in Afrika twee of meer kinderen een heel jaar lang naar school laten gaan.
De toekomst zal uitwijzen of de honingproductie groot genoeg zal zijn zodat ook de vrouwen hier kleine bedrijfjes zullen kunnen opzetten in het maken en verhandelen van nevenproducten van de honing en de was. De activiteiten in Kameroen worden gecoördineerd door landbouwingenieur Romeo Toukam. Overzicht
2011
Nieuwe stap vooruit ! Woudhoning in de supermarkt in Yaoundé !
Samenwerking met CED en ondersteuning miellerie !
Samenwerking met CED en ondersteuning miellerie !
Raymonde ondervoorzitster van apas bracht de maand maart door bij de imkers in Kameroen. Na vier jaar langzaam opbouwen worden stilaan de eerste resultaten zichtbaar.
Het is nog steeds zo dat de lokale bevolking nogal nonchalant is met hun bijenkasten. Ze willen graag snel alles bekomen, maar bijen nemen nu eenmaal hun tijd voor de dingen. Er is vooruitgang. We zien hoe de bijenkasten geregeld bijen hebben en hoe er weer opnieuw zal kunnen geoogst worden komende maanden.
Het is nodig om te blijven sensibiliseren en er op aan te dringen om de kasten geregeld te blijven onderhouden, ook al hebben ze op dat moment geen bijen, en er voor te zorgen dat geen indringers in de kasten kunnen. Mensen hebben geen andere mogelijkheid om mieren en termieten te vermijden dan de poten van de staander in te smeren met oude gebruikte motorolie. Er is geen geld voor iets anders en dit is het enigste middel dat deze indringers weerhoudt om de kasten te bedreigen. Er is wel iemand die een moto heeft en die olie moet verversen en ook wij kunnen dat vanuit Yaoundé meebrengen indien nodig. Enigste oplossing fondsen zoeken om die poten te vervangen door metaal ipv houten stammetjes of bamboe.
Het is nog steeds zo dat de lokale bevolking nogal nonchalant is met hun bijenkasten. Ze willen graag snel alles bekomen, maar bijen nemen nu eenmaal hun tijd voor de dingen. Er is vooruitgang. We zien hoe de bijenkasten geregeld bijen hebben en hoe er weer opnieuw zal kunnen geoogst worden komende maanden.
Het is nodig om te blijven sensibiliseren en er op aan te dringen om de kasten geregeld te blijven onderhouden, ook al hebben ze op dat moment geen bijen, en er voor te zorgen dat geen indringers in de kasten kunnen. Mensen hebben geen andere mogelijkheid om mieren en termieten te vermijden dan de poten van de staander in te smeren met oude gebruikte motorolie. Er is geen geld voor iets anders en dit is het enigste middel dat deze indringers weerhoudt om de kasten te bedreigen. Er is wel iemand die een moto heeft en die olie moet verversen en ook wij kunnen dat vanuit Yaoundé meebrengen indien nodig. Enigste oplossing fondsen zoeken om die poten te vervangen door metaal ipv houten stammetjes of bamboe.
-
- Woudhoning puur natuur
-
- De Afrikaanse honingbij
-
- Réserve de Biosphère de Dja – reservaat en werelderfgoed
-
- Romeo de olijke imker
-
- Afkondiging programma 2011
-
- Laurent – technisch assistent
-
- Ook jongeren hebben interesse
-
- Raymonde van apas legt uit
-
- Romeo aan het woord
-
- Aandachtige luisteraars
-
- Raymonde aan het woord
-
- De honingbij apis mellifera adansonii in het regenwoud
-
- Romeo en Dieudonné samen aan het werk
-
- Paulin lokaal assistent voor de imkers
-
- Paulin met Romeo en Dieudonné
-
- Laurent en Dieudonné aan het werk
-
- Kontrole van het broed
-
- Nazicht van de barretttes
-
- Een goed gevulde raat
-
- Een nieuwe populatie bijen werken goed
-
- Raymonde met de vrienden
-
- De miellerie
-
- Later 2011 ook apas honing in de lokale suppermarkten
-
- Romeo en medestudenten 2010
-
- Pam Gregory ‘Bees Abroad’ UK 2010
-
- Romeo krijgt diploma van Prof. Jacobs 2010
-
- Alle studenten met Prof. Jacobs 2010
-
- Praktijk : de Afrikaanse bijenkast 2010
-
- Honing zeven
-
- De eerste echte honingoogst 2010
-
- Wilde bijenzwerm, meestal klein
-
- Dr Geert van PUM op bezoek eind 2008
-
- De eerste opleiding Madjuh 2007
-
- de eerste echte bijenstal eind 2007
-
- De eerste bijenkasten najaar 2007
-
- De Afrikaanse bijenkast met barrettes
-
- Planken transporteren naar de schrijnwerkerij
-
- We kregen hout, maar het waren bomen
-
- Hard labeur om aan planken te geraken
Maart 2011
De imkers zijn nu in een fase aangekomen waarin ze bijenteelt beter begrijpen, iets wat voorheen totaal nieuw was en waardoor ze een beetje overdonderd werden.Het is nog steeds een leerproces. Ze worden nu opgedragen elkaar bij te staan en ook in geval van afwezigheid mee toezicht te houden op de bijenkasten van hun buur. (U kan op de foto’s klikken om ze te vergroten)
De imkers zijn nu in een fase aangekomen waarin ze bijenteelt beter begrijpen, iets wat voorheen totaal nieuw was en waardoor ze een beetje overdonderd werden.Het is nog steeds een leerproces. Ze worden nu opgedragen elkaar bij te staan en ook in geval van afwezigheid mee toezicht te houden op de bijenkasten van hun buur. (U kan op de foto’s klikken om ze te vergroten)
(Meer foto’s zie Kameroenreis 2011 onder activiteiten)
Er bestond al een tijdje contact met het Centre pour l’Environnement et le Développement (CED), www.cedcameroun.org in Yaoundé. De doelen die zij nastreven in hun samenwerking met minderheidsgroepen in regenwoudgebied raken die van apas. Zij werken met pygmee bevolking in dezelfde regio als apas, zelfs op 300km in dezelfde periferie van het Dja reservaat. Conservatie van het regenwoud is ook bij hen een prioriteit. Logisch dat apas de mogelijkheid wou uitzoeken om de krachten te bundelen. Dieudonné Betayéné een gedreven imker die ook een opleiding volgde in België en Frankrijk werkt voor hen al enkele jaren met groepjes imkers in dit gebied.
Na een eerste contact volgde Dieudonné apas medewerkers Raymonde en Romeo Toukam naar de dorpen. Na kennismaking en bezoeken aan al de imkers werden onze twee assistenten Olea Paulin en Tsioabiandjeuh Laurent aangesteld met algemene goedkeuring. Gezamenlijk worden nu van alle bijkasten technische fiches gemaakt en gaat men ook gegevens verzamelen over het gedrag van de bijen in de regio. Met de bedoeling te noteren wanneer en waar in het jaar in de twee droge en twee regenseizoenen veel of weinig bijen te zien en te horen zijn enz. Dit blijft nog steeds een probleem omdat de bijen die van nature een foerageergedrag hebben toch na verloop van tijd vertrekken. Hun gedrag bestuderen in verband met de plaatselijke seizoenen en het klimaat waarin niet het hele jaar door bloemen aanwezig zijn kan hier een antwoord op geven. Om zodoende een kalender te maken en hierop de imkeractiviteiten af te stemmen voor het komende jaar. Vanaf nu zal Romeo samenwerken met Dieudonné.
Na een eerste contact volgde Dieudonné apas medewerkers Raymonde en Romeo Toukam naar de dorpen. Na kennismaking en bezoeken aan al de imkers werden onze twee assistenten Olea Paulin en Tsioabiandjeuh Laurent aangesteld met algemene goedkeuring. Gezamenlijk worden nu van alle bijkasten technische fiches gemaakt en gaat men ook gegevens verzamelen over het gedrag van de bijen in de regio. Met de bedoeling te noteren wanneer en waar in het jaar in de twee droge en twee regenseizoenen veel of weinig bijen te zien en te horen zijn enz. Dit blijft nog steeds een probleem omdat de bijen die van nature een foerageergedrag hebben toch na verloop van tijd vertrekken. Hun gedrag bestuderen in verband met de plaatselijke seizoenen en het klimaat waarin niet het hele jaar door bloemen aanwezig zijn kan hier een antwoord op geven. Om zodoende een kalender te maken en hierop de imkeractiviteiten af te stemmen voor het komende jaar. Vanaf nu zal Romeo samenwerken met Dieudonné.
In juni 2011 zal een nieuwe opleiding worden gegeven voor imker. Het is de bedoeling dat de huidige imkers die nu mee zullen volgen samen met nieuwe kandidaten. Zij zijn ondertussen al gewoon en alles wat begin 2007 totaal nieuw was zal nu ter vervolmaking dienen en veel beter begrepen worden. Ook de eerste vrouwen boden zich aan om deel te nemen.
Dieudonné heeft ondertussen zelf al de weg gevonden om de mensen waarmee hij werkt een kans te geven om hun honing in de stad in de supermarkt te verkopen als een artisanaal product van Kameroen. De miellerie die tot op heden gewoon een kamertje in het huis van Dieudonné was zal mee door apas ondersteunt worden. Romeo blijft projectleider en superviseert alle activiteiten samen met Dieudonné. Op die manier zal de oogst van onze imkers rechtreeks toegang vinden tot de miellerie zonder tussenpersonen.
Dieudonné heeft ondertussen zelf al de weg gevonden om de mensen waarmee hij werkt een kans te geven om hun honing in de stad in de supermarkt te verkopen als een artisanaal product van Kameroen. De miellerie die tot op heden gewoon een kamertje in het huis van Dieudonné was zal mee door apas ondersteunt worden. Romeo blijft projectleider en superviseert alle activiteiten samen met Dieudonné. Op die manier zal de oogst van onze imkers rechtreeks toegang vinden tot de miellerie zonder tussenpersonen.
Omdat honing oogsten in de dorpen geen ideale omstandigheden biedt: geen stromend water en elektriciteit en hij is blootgesteld aan hitte, insecten en vooral de hoge vochtigheid. De beste manier is de honingraten afsnijden van de barrettes en zo ineens in een hermetisch afsluitbare emmer doen die pas weer open gaat in de miellerie.
Dit alles verhindert dat we op die manier kunnen slingeren. Zo gebeurd dan ook het persen van de stukjes raten met de hand in een dubbele inox zeef.
Het zou een enorme hulp zijn om hierbij een fruitpers in inox te gebruiken om de stijgende hoeveelheid aan te kunnen.
Het zou een enorme hulp zijn om hierbij een fruitpers in inox te gebruiken om de stijgende hoeveelheid aan te kunnen.
Eind 2010
Alle kasten worden aangepast daar waar nodig en de imkers krijgen bijkomende opleiding.
Romeo spits zich toe op het vermeerderen van bijenpopulaties en maakt zich sterk om tegen eind juni 2011 alle bestaande kasten bevolkt te hebben. Intussen worden de eerste 3000 oliepalmen besteld en de eerste fruitbomen die rond maart 2011 het eerste plantseizoen zullen worden uitgezet op kweekstations. Zij zullen dienen om de cacao plantages te verrijken (en de nodige schaduw te geven aan de cacao)en om braakland te herbebossen.
Romeo spits zich toe op het vermeerderen van bijenpopulaties en maakt zich sterk om tegen eind juni 2011 alle bestaande kasten bevolkt te hebben. Intussen worden de eerste 3000 oliepalmen besteld en de eerste fruitbomen die rond maart 2011 het eerste plantseizoen zullen worden uitgezet op kweekstations. Zij zullen dienen om de cacao plantages te verrijken (en de nodige schaduw te geven aan de cacao)en om braakland te herbebossen.
Augustus 2010: een omwenteling
Bijenkasten blijken goed, slechts hier en daar hoeven kleine correcties, zoals:
Daar waar voorheen slecht hangende raten werden verwijderd, kunnen ze eigenlijk op een eenvoudige manier worden op de juiste plaats bevestigd en hierdoor behouden blijven.
Kieren en spleten moeten gedicht worden om indringers buiten te houden.
Barrettes moeten allemaal dezelfde breedte hebben. Ook dit kan leiden tot slechte ophanging van de raten. Daar waar nodig worden barrettes vervangen.
De vliegplank en de ingang moet overal hetzelfde zijn. Sommige imkers experimenteren zelf maar met verkeerde resultaten.
Het volstaat de poten van de bijenstand in te smeren met petroleum of motorolie om mieren en termieten weg te houden.
De bijenkasten moeten in de schaduw staan met hun aluminium deksel en beschermt worden tegen de zon daar waar nodig.
De tijd heeft ook zijn inbreng gehad: na vier jaar zijn de imkers vertrouwd aan het beeld van een bijenkast in hun plantage of achtertuin. De angst is grotendeels verdwenen en de eerste 100 liter honing wordt met veel enthousiasme geoogst.
Ze wordt verkocht aan 1500 CFA de liter voor de imkers een welgekomen geschenk na al dat pionierswerk.
Kieren en spleten moeten gedicht worden om indringers buiten te houden.
Barrettes moeten allemaal dezelfde breedte hebben. Ook dit kan leiden tot slechte ophanging van de raten. Daar waar nodig worden barrettes vervangen.
De vliegplank en de ingang moet overal hetzelfde zijn. Sommige imkers experimenteren zelf maar met verkeerde resultaten.
Het volstaat de poten van de bijenstand in te smeren met petroleum of motorolie om mieren en termieten weg te houden.
De bijenkasten moeten in de schaduw staan met hun aluminium deksel en beschermt worden tegen de zon daar waar nodig.
De tijd heeft ook zijn inbreng gehad: na vier jaar zijn de imkers vertrouwd aan het beeld van een bijenkast in hun plantage of achtertuin. De angst is grotendeels verdwenen en de eerste 100 liter honing wordt met veel enthousiasme geoogst.
Ze wordt verkocht aan 1500 CFA de liter voor de imkers een welgekomen geschenk na al dat pionierswerk.
Eind 2009 Romeo Toukam wordt aanvaard door VLIR in België voor een studiebeurs kan vanaf april 2010 starten op de Universiteit in Gent.
Bijendeterminatie
Op de universiteit van Gent werd een staal van de bijen gedetermineerd en het blijkt te gaan om een variant van de Apis mellifica adansonii of de Afrikaanse honingbij. Dit verklaart de kleine rondtrekkende zwermen die als een nomadenvolkje op zoek gaan naar voedsel. Ze fourageren, zoeken drogere plekken op als het te hard regent en zijn supergevoelig voor invloeden van buitenaf die het volk kunnen verstoren. Het wordt een proces van domesticeren en het milieu verrijken en bijen en imker aan elkaar laten wennen.
September – Oktober 2008
Er wordt hulp in te roepen van een expert voor Bijenteelt in Afrika van PUM Netherlands Senior experts.Een Nederlands imker die reeds andere imkerprojecten begeleid in Kameroen bezocht het project in september 2009 en wil het verder begeleiden. Er is te kort aan kennis op dat moment en de bijen in het woud zijn agressief. Dit verklaart ook de angst van de mensen om met bijen te werken.
Er wordt hulp in te roepen van een expert voor Bijenteelt in Afrika van PUM Netherlands Senior experts.Een Nederlands imker die reeds andere imkerprojecten begeleid in Kameroen bezocht het project in september 2009 en wil het verder begeleiden. Er is te kort aan kennis op dat moment en de bijen in het woud zijn agressief. Dit verklaart ook de angst van de mensen om met bijen te werken.
Er wordt tegelijk besloten Romeo Toukam in te schrijven voor de selectieprocedure op de Univ. Van Gent voor een doorgedreven cursus bijenteelt.De economische crisis gooit roet in het eten. PUM zet in januari 2009 alle activiteiten stil en besluit nadien dat ze wegens gebrek aan fondsen geen projecten meer wilt begeleiden die door andere dan Nederlandse organisaties worden ondersteunt.
Met de hulp van een imker uit de regio die komt bijspringen worden de kasten bijgestuurd maar er blijft een vraag waarom de bijen hun kasten plots verlaten.Er is gebrek aan professionele ondersteuning en aan fondsen. Subsidie aanvragen vallen negatief uit in een jaar waarin de crisis iedereen treft. Er is een bescheiden honingproductie maar vele kasten blijven leeg.
Intussen worden moestuinen verrijkt met bijenminnende planten die tegelijk kunnen dienen als groenbemester en veevoeder. De bloemen trekken de bijen aan en die zorgen hierdoor ook in de plantages en de moestuinen voor de bevordering van de bestuiving. Apas start de voorbereiding van een project voor agrobosbouw.
Juni 2008
Opvolging van de bijenkasten
Aanpassingen dringen zich op. Een vertegenwoordiging van de imkers brengt een bezoek aan een imker project Bederup (Belo Rural Development Project) in het NW van Kameroen.
Bijenkasten in een regenwoud met hoge vochtigheidsgraad en veel regen dienen speciale bescherming en de bijen lijken anders in gedrag. Het bevolken gaat erg traag. Na zes maanden zijn er slechts enkele kasten bevolkt.
Opvolging van de bijenkasten
Aanpassingen dringen zich op. Een vertegenwoordiging van de imkers brengt een bezoek aan een imker project Bederup (Belo Rural Development Project) in het NW van Kameroen.
Bijenkasten in een regenwoud met hoge vochtigheidsgraad en veel regen dienen speciale bescherming en de bijen lijken anders in gedrag. Het bevolken gaat erg traag. Na zes maanden zijn er slechts enkele kasten bevolkt.
Januari 2007
Start van de theoretische opleiding in verschillende fasen. De afstanden tussen de dorpen zijn groot en er is geen vervoer. Dus werd de opleiding gesplitst en verdeeld over twee dorpen.
Om kasten te maken ‘kregen’ we hout van het houwiningsbedrijf werkzaam in de regio. Dit bleken bomen te zijn die we mochten uitkiezen. Gevolg: we werden verplicht iemand te huren van dat bedrijf met een kettingzaag om die bomen om te hakken. Alles nam maanden in beslag om de planken te vervoeren naar het dichtsbijzijnde (200km) schrijnwerksbedrijf om ze laten drogen en nadien schuren en schaven.
Start van de theoretische opleiding in verschillende fasen. De afstanden tussen de dorpen zijn groot en er is geen vervoer. Dus werd de opleiding gesplitst en verdeeld over twee dorpen.
Om kasten te maken ‘kregen’ we hout van het houwiningsbedrijf werkzaam in de regio. Dit bleken bomen te zijn die we mochten uitkiezen. Gevolg: we werden verplicht iemand te huren van dat bedrijf met een kettingzaag om die bomen om te hakken. Alles nam maanden in beslag om de planken te vervoeren naar het dichtsbijzijnde (200km) schrijnwerksbedrijf om ze laten drogen en nadien schuren en schaven.
